Càng tìm hiểu về sự phát triển của trẻ, mình càng nhận ra: Trẻ không học được sự trung thực chỉ bằng những lời dạy hay hình phạt. Trung thực là một cảm giác an toàn được nuôi lớn mỗi ngày trong mối quan hệ giữa con và ba mẹ.
Đây là những điều mình nghĩ rất quan trọng để nuôi dưỡng lòng trung thực từ bên trong cho con:
1 – XÂY DỰNG CẢM GIÁC AN TOÀN GIÚP CON CẢM THẤY YÊN TÂM KHI NÓI THẬT
Nhiều trẻ nói dối không phải vì “hư”, mà vì sợ. Sợ bị mắng, sợ làm ba mẹ thất vọng, sợ mất kết nối với người lớn mình yêu thương nhất…
Khi trẻ cảm thấy mỗi lần mắc lỗi đều đi kèm quát mắng hoặc trừng phạt nặng nề, não của con sẽ ưu tiên việc tự bảo vệ hơn là trung thực. Ngược lại, khi ba mẹ giữ được sự bình tĩnh và cho con cảm giác: “Dù chuyện gì xảy ra, mình vẫn có thể nói ra”, trẻ sẽ dần học được rằng sự thật là điều an toàn.
Điều này không có nghĩa là bỏ qua giới hạn hay hậu quả. Mà là giúp con hiểu rằng: mình vẫn được yêu thương ngay cả khi mình làm sai.
2 – TẬP TRUNG VÀO HÀNH VI THAY VÌ DÁN NHÃN TRẺ
Có sự khác biệt rất lớn giữa: “Con đang nói dối” và “Con là người nói dối.”
Khi trẻ bị gắn nhãn tiêu cực quá nhiều, con rất dễ đồng hóa bản thân với điều đó. Dần dần trẻ có thể nghĩ: “Mình vốn là người như vậy rồi.”
Thay vì đánh giá con người của trẻ, chúng mình chỉ nên điều chỉnh hành vi cụ thể. Ví dụ: “Việc giấu chuyện này là chưa trung thực, “Mẹ muốn con nói thật điều đã xảy ra”. Khi không cảm thấy mình là “đứa trẻ hư”, con sẽ dễ hợp tác và thay đổi hơn.
3 – GIÚP CON HIỂU RẰNG MẮC LỖI KHÔNG ĐÁNG SỢ BẰNG VIỆC CHE GIẤU
Nhiều trẻ nói dối chỉ vì nghĩ rằng: “Nếu mình thú nhận thì mọi chuyện sẽ tệ lắm.” Vì vậy, điều quan trọng không phải là làm cho con sợ hậu quả hơn, mà là giúp con hiểu rằng ai cũng có lúc mắc lỗi nhưng trung thực là cách giúp mọi chuyện trở nên tốt hơn.
Khi trẻ dám nói thật, mình có thể nói: “Mẹ không vui vì chuyện xảy ra, nhưng mẹ rất trân trọng việc con đã nói thật.”, “Mình cùng sửa chuyện này nhé.”
Trẻ cần cảm nhận rằng nói thật giúp mình được hỗ trợ, chứ không chỉ bị phạt.
4 – CÔNG NHẬN SỰ TRUNG THỰC CỦA CON CỤ THỂ
Nhiều khi người lớn chỉ chú ý lúc trẻ nói dối, nhưng lại quên ghi nhận những lần con thành thật. Trong khi đó, sự công nhận cụ thể lại giúp trẻ xây dựng bản sắc bên trong về sự trung thực. Ví dụ như: “Mẹ biết lúc đó nói thật rất khó.”, “Mẹ thấy con đã rất can đảm khi nhận lỗi.”, “Cảm ơn con vì đã nói điều thật sự xảy ra.”
Khi được nhìn nhận như một người trung thực, trẻ sẽ có xu hướng sống đúng với hình ảnh đó nhiều hơn.
5 – LÀM GƯƠNG VỀ SỰ TRUNG THỰC TRONG ĐỜI SỐNG HẰNG NGÀY
Trẻ học về trung thực không chỉ qua lời dạy, mà qua cách người lớn sống mỗi ngày. Nếu cha mẹ thường xuyên: nhờ con nói “mẹ không có nhà”, nói dối cho tiện, hoặc cư xử thiếu nhất quán, trẻ sẽ rất khó hiểu vì sao trung thực lại quan trọng.
Ngược lại, khi con thấy người lớn dám nhận sai, giữ lời hứa và nói thật kể cả trong những tình huống không thuận lợi, trẻ sẽ học được rằng trung thực không phải là một quy tắc ép buộc, mà là giá trị thật sự của gia đình mình.
6 – GIÚP CON HIỂU VÌ SAO TRUNG THỰC QUAN TRỌNG
Nhiều khi chúng ta nghĩ trẻ “biết rồi”, nhưng thật ra con chỉ biết nói dối là sai chứ chưa hiểu sâu vì sao trung thực lại quan trọng.
Thay vì chỉ nói: “Con không được nói dối.” Mình có thể giúp con hiểu thêm rằng trung thực giúp mọi người tin tưởng nhau, nói thật giúp mình được hỗ trợ khi gặp khó khăn, một lời nói dối thường khiến mình phải tiếp tục nói dối để che giấu.
Khi trẻ hiểu được ý nghĩa phía sau, con sẽ dễ xây dựng giá trị đạo đức từ bên trong hơn là chỉ làm vì sợ bị phạt.
7 – XÂY DỰNG “VĂN HOÁ TRUNG THỰC” TRONG GIA ĐÌNH
Có những giá trị cần được nhắc đi nhắc lại nhiều lần trong đời sống hằng ngày để trở thành một phần tự nhiên của gia đình.
Ví dụ như:
– “Trong gia đình mình, chúng ta luôn thành thật với nhau”
– “Mắc lỗi thì ai cũng có, nhưng mình sẽ cùng nhau đối diện.”
Nhà mình có một tấm bảng “một số quy định” mà mình gọi là “Family love”, đó là những điều mà các thành viên trong gia đình cùng thống nhất với nhau. “Nói sự thật” cũng là một trong những điều được in trên tấm bảng đó.
Khi trẻ lớn lên trong một môi trường mà sự trung thực được nhắc đến bằng sự kết nối thay vì nỗi sợ, con sẽ dần xem đó là một phần trong bản sắc của chính mình. Mình tin rằng, một đứa trẻ không trở nên trung thực hơn vì sợ cha mẹ. Trẻ trung thực hơn khi cảm thấy mình đủ an toàn để không cần phải che giấu nữa. Và đôi khi, điều giúp con dám nói thật… không bắt đầu từ bài học đạo đức, mà bắt đầu từ cách người lớn phản ứng khi con mắc lỗi.
Love,
Mẹ Peanut & Henry
